Năng lượng mặt trời ở Việt Nam được hưởng lợi từ nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào: khu vực miền Trung và miền Nam có bức xạ ngang toàn cầu (GHI) khoảng 1.753 kWh/m²/năm¹ , tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai các trang trại điện mặt trời quy mô lớn và trên mái nhà. Một báo cáo của Grand View Research ước tính rằng thị trường hệ thống năng lượng mặt trời của Việt Nam đã đạt doanh thu 3,8 tỷ USD vào năm 2022 và dự kiến sẽ đạt 12,4 tỷ USD vào năm 2030 với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) khoảng 16% từ năm 2023-2030² .
Về công suất lắp đặt, Việt Nam luôn nằm trong số các thị trường năng lượng mặt trời mạnh nhất Đông Nam Á. Đến cuối năm 2024, Việt Nam đã lắp đặt khoảng 16.500 MW (16,50 GW) công suất điện mặt trời, chiếm khoảng 25% tổng công suất hệ thống điện quốc gia khoảng 82.400 MW³ . Trong 6 tháng đầu năm 2024, năng lượng tái tạo đạt 20,73 tỷ kWh (chiếm 13,7%), trong đó điện mặt trời đạt 13,91 tỷ kWh và điện gió đạt 6,15 tỷ kWh⁴ . Ngoài ra, sản lượng điện trong thị trường năng lượng mặt trời dự kiến sẽ đạt 29,43 tỷ kWh vào năm 2025, thể hiện bước trung gian thực tế giữa sản lượng hiện tại và mục tiêu dài hạn của Việt Nam.
Cơ cấu công suất nguồn điện của toàn hệ thống vào năm 2024.
100% = 308,73 tỷ kWh
Nguồn: Tổng hợp của B&Company từ dữ liệu của Tập đoàn Điện lực Việt Nam EVN.
Ngoài ra, theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVA), tổng lượng điện truyền tải năm 2024 đạt 246,66 tỷ kWh, tăng 10,76% so với cùng kỳ năm 2023. Lưu lượng truyền tải từ miền Trung và miền Nam lên miền Bắc duy trì ở mức cao, đảm bảo nguồn cung bổ sung đáp ứng nhu cầu của khu vực phía Bắc.
Cấu trúc thị trường cũng đang phát triển vượt ra ngoài các trang trại điện mặt trời truyền thống lắp đặt trên mặt đất. Điện mặt trời trên mái nhà tiếp tục mở rộng tại các khu dân cư, thương mại và công nghiệp, trong khi các dự án điện mặt trời nổi ngày càng được triển khai trên các hồ chứa và hồ thủy điện 5. Việc giới thiệu các Thỏa thuận Mua bán Điện trực tiếp (DPPA) đã củng cố hơn nữa nhu cầu bằng cách cho phép người sử dụng năng lượng lớn mua điện trực tiếp từ các nhà máy điện mặt trời, giảm sự phụ thuộc vào biểu giá điện ưu đãi và tạo ra một thị trường hướng đến thương mại hơn 6 .
Điện mặt trời mái nhà của Việt Nam
Nguồn: Solar Quarter
Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng đã gây áp lực lên lưới điện. Tại một số tỉnh phía nam, công suất truyền tải không theo kịp các công trình lắp đặt mới, dẫn đến tình trạng cắt giảm và chậm trễ trong việc kết nối lưới điện 7. Để giải quyết vấn đề này, chính phủ và khu vực tư nhân đang đầu tư vào hiện đại hóa lưới điện, giám sát kỹ thuật số và các giải pháp lưu trữ năng lượng, mặc dù những nâng cấp này sẽ cần thời gian để giải quyết triệt để các vấn đề tắc nghẽn.
Sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài vẫn rất mạnh mẽ. Hơn 90% vốn đầu tư quốc tế vào lĩnh vực năng lượng mặt trời và gió của Việt Nam đến từ các thị trường châu Á như Nhật Bản, Thái Lan và Philippines, phần còn lại đến từ châu Âu và Bắc Mỹ 8. Nhiều dự án được cấu trúc thông qua liên doanh hoặc hợp tác EPC, cho phép các công ty nước ngoài tận dụng kinh nghiệm cấp phép và kiến thức về sử dụng đất tại địa phương.
Thị trường năng lượng mặt trời của Việt Nam đang mở rộng nhanh chóng, được thúc đẩy bởi nhu cầu điện năng mạnh mẽ, chi phí công nghệ giảm và cam kết của chính phủ đối với năng lượng tái tạo. Chính sách giá mua điện ưu đãi hấp dẫn, niềm tin của nhà đầu tư được cải thiện và sự quan tâm ngày càng tăng từ cả các nhà phát triển trong và ngoài nước đã đưa năng lượng mặt trời trở thành một trong những phân khúc phát triển nhanh nhất trong cơ cấu năng lượng của đất nước.
| Hỗ trợ và ưu đãi của Chính phủ | Việt Nam cung cấp các ưu đãi thuế, miễn thuế nhập khẩu và đơn giản hóa thủ tục cấp phép lắp đặt điện mặt trời trên mái nhà. Đặc biệt, chương trình DPPA cho phép các nhà phát triển điện mặt trời bán điện trực tiếp cho người tiêu dùng thương mại, tạo ra một giải pháp thay thế dựa trên thị trường cho mô hình mua điện độc quyền của EVN. Cam kết của chính phủ về việc đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 tại COP26 và các mục tiêu mở rộng năng lượng tái tạo trong PDP8 thể hiện cam kết chính trị lâu dài. |
| Bức xạ mặt trời cao | Các tỉnh miền Trung và miền Nam ghi nhận lượng bức xạ mặt trời cao, trung bình khoảng 1.753 kWh/m²/năm . Các tỉnh như Ninh Thuận, Bình Thuận và An Giang là nơi đặt các trang trại điện mặt trời quy mô lớn vì sự kết hợp giữa lượng bức xạ cao và địa hình bằng phẳng giúp các dự án quy mô lớn trở nên khả thi về mặt kinh tế. Lợi thế tự nhiên này cũng cho phép các hệ thống điện mặt trời lắp đặt trên mái nhà tại các khu công nghiệp đạt được thời gian hoàn vốn nhanh chóng. |
| Tiềm năng tăng trưởng thị trường cao | Nền kinh tế Việt Nam đang tăng trưởng với tốc độ ấn tượng, dẫn đến sự gia tăng mạnh mẽ nhu cầu điện năng. Nhu cầu điện của cả nước dự kiến sẽ tăng 8-10% mỗi năm, tạo ra nhu cầu đáng kể về công suất phát điện mới. Năng lượng mặt trời có thể giúp thu hẹp khoảng cách này và giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch truyền thống 12. Sự tăng trưởng này được hỗ trợ bởi nhu cầu điện ngày càng tăng từ ngành sản xuất, đặc biệt là các cụm công nghiệp điện tử và bán dẫn tại Thành phố Hồ Chí Minh và các khu công nghiệp phía Bắc. |
| Sự gia tăng áp dụng trong doanh nghiệp | Các nhà sản xuất đa quốc gia như Samsung, LEGO, các nhà cung cấp của Nike và các đối tác của Foxconn đang lắp đặt hệ thống năng lượng mặt trời trên mái nhà để đáp ứng các nghĩa vụ ESG và giảm hóa đơn tiền điện 13. Các khu công nghiệp ở Bình Dương và Đồng Nai đang tích cực ký kết các hợp đồng mua bán điện trên mái nhà, giúp các công ty đảm bảo sự ổn định chi phí năng lượng đồng thời đáp ứng các yêu cầu về “chuỗi cung ứng xanh” toàn cầu. |
| Tài trợ và hợp tác quốc tế | Các công ty từ Nhật Bản, Thái Lan và Ấn Độ tiếp tục đầu tư mạnh mẽ. Ví dụ, Sharp Energy Solutions triển khai các mô-đun PV tiên tiến cho khách hàng thương mại, Tata Power Solar cung cấp các dự án EPC quy mô lớn với hệ thống lưu trữ, và B.Grimm Power vận hành các trang trại điện mặt trời nhiều MW tại Đông Nam Á. Những công ty này mang đến thị trường Việt Nam nguồn vốn, công nghệ chất lượng cao và kinh nghiệm thực hiện các dự án quy mô lớn. |
Nguồn: Bản tổng hợp của B&Company
Mặc dù có đà phát triển này, ngành năng lượng mặt trời vẫn đối mặt với một số trở ngại có thể làm chậm quá trình phát triển. Tình trạng quá tải lưới điện, khung pháp lý không nhất quán, tắc nghẽn trong khâu phê duyệt dự án và hạn chế tiếp cận nguồn vốn giá cả phải chăng tiếp tục là thách thức đối với các nhà phát triển và nhà đầu tư. Giải quyết những rào cản này sẽ rất cần thiết để Việt Nam phát huy hết tiềm năng năng lượng mặt trời và đạt được các mục tiêu phát triển bền vững dài hạn.
| rủi ro tắc nghẽn lưới điện | Việc triển khai nhanh chóng, đặc biệt là ở Ninh Thuận và Bình Thuận, đã vượt xa tốc độ nâng cấp hệ thống truyền tải, gây ra tình trạng cắt giảm sản lượng điện vào giờ cao điểm. Một số nhà máy điện mặt trời phải hoạt động dưới công suất thiết kế do các trạm biến áp và đường dây truyền tải bị quá tải. Nếu không có hệ thống lưu trữ hoặc mở rộng lưới điện mới, các dự án điện mặt trời quy mô lớn trong tương lai sẽ đối mặt với rủi ro vận hành. |
| Sự không chắc chắn về giá cả và quy định | Sau khi các chương trình FiT hết hạn, các dự án hiện nay dựa vào đấu giá, thỏa thuận giá điện hoặc định giá theo hợp đồng mua bán điện (DPPA). Một số nhà phát triển bày tỏ lo ngại về việc phê duyệt giá điện chậm và thanh toán hợp đồng PPA bị trì hoãn, gây áp lực lên dòng tiền của các nhà đầu tư. Mặc dù chính sách dài hạn vẫn hỗ trợ, nhưng những điều chỉnh ngắn hạn tạo ra sự không chắc chắn trong việc lập kế hoạch dự án và khả năng huy động vốn. |
| Vấn đề phức tạp về đất đai và cấp phép. | Việc lắp đặt hệ thống năng lượng mặt trời trên mặt đất đòi hỏi phải có đánh giá tác động môi trường, phê duyệt của chính quyền tỉnh và thỏa thuận kết nối lưới điện. Quá trình này có thể mất nhiều năm và khác nhau tùy theo khu vực. Các nhà phát triển thường hợp tác với các công ty địa phương để giải quyết vấn đề bồi thường đất đai, tham vấn cộng đồng và các thủ tục hành chính. |
| Rào cản đối với nhà đầu tư nước ngoài | Việt Nam cho phép sở hữu 100% vốn nước ngoài trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, nhưng trên thực tế, việc tiếp cận đất đai, cấp phép và đàm phán với các công ty điện lực lại ưu tiên các nhà phát triển có mối quan hệ tốt với địa phương. Nhiều nhà đầu tư nước ngoài lựa chọn liên doanh với các công ty EPC của Việt Nam để giảm thiểu rủi ro hành chính . |
| Sự không nhất quán dữ liệu | Các dự báo thị trường rất khác nhau vì một số nhà phân tích đo lường doanh số bán phần cứng (thiết bị và EPC), trong khi những người khác đo lường doanh thu điện năng vận hành. Điều này dẫn đến sự không nhất quán trong việc xác định quy mô thị trường được báo cáo bởi Grand View Research (3,8 tỷ USD, 2022) so với IMARC (742 triệu USD, 2024), khiến việc so sánh và định giá trở nên phức tạp hơn. |
Nguồn: Bản tổng hợp của B&Company
Khi thị trường chuyển từ tăng trưởng dựa vào trợ cấp sang đấu thầu cạnh tranh, các nhà phát triển và tài chính nước ngoài cần có chiến lược rõ ràng hơn để duy trì khả năng cạnh tranh. Những hàm ý sau đây nêu bật các yếu tố quan trọng mà các nhà đầu tư quốc tế cần xem xét khi muốn gia nhập hoặc mở rộng thị trường năng lượng mặt trời tại Việt Nam.
Dự án năng lượng mặt trời của Việt Nam
Nguồn: Tài chính Việt Nam
– Thị trường rộng lớn và phát triển nhanh tạo cơ hội cho các doanh nghiệp mới gia nhập.
Thị trường hệ thống năng lượng mặt trời dự kiến sẽ tăng từ 3,8 tỷ USD năm 2022 lên 12,4 tỷ USD vào năm 2030 (Grand View Research, 2024). Sự mở rộng gấp ba lần này cho thấy nhu cầu tiếp tục tăng đối với vốn, công nghệ, năng lực EPC và các giải pháp lưu trữ.
– Nhu cầu doanh nghiệp hỗ trợ các cơ hội mua điện dài hạn.
Ngành sản xuất của Việt Nam sử dụng hơn 50% tổng lượng điện tiêu thụ của cả nước (Điện lực Việt Nam, 2023). Với việc các nhà máy đa quốc gia cam kết giảm phát thải carbon, các dự án điện mặt trời áp mái và DPPA dự kiến sẽ tăng trưởng, đặc biệt là tại các khu công nghiệp ở Bình Dương, Đồng Nai, Bắc Ninh và Hải Phòng.
– DPPA cho phép đa dạng hóa nguồn thu ngoài EVN:
Chương trình DPPA mới ban hành cho phép bán điện năng tái tạo trực tiếp cho các công ty tư nhân. Theo Bộ Công Thương, hơn 23 GW công suất điện tái tạo đã bày tỏ sự quan tâm tham gia DPPA, mang đến cho các nhà phát triển nước ngoài một mô hình mua điện mới vượt ra ngoài hệ thống mua điện đơn lẻ.
– Các doanh nghiệp dẫn đầu về công nghệ có lợi thế cạnh tranh.
Các dự án điện mặt trời tích hợp hệ thống lưu trữ đang thu hút sự chú ý do tình trạng tắc nghẽn lưới điện. Quy hoạch phát triển khu vực 8 năm (PDP8) của Việt Nam đặt mục tiêu xây dựng hệ thống lưu trữ pin (BESS) đạt 300-500 MW vào năm 2030, tạo cơ hội cho các công ty nước ngoài sở hữu công nghệ BESS hoặc công nghệ lai ghép điện mặt trời-gió.
– Quan hệ đối tác địa phương giảm thiểu rủi ro về hành chính và đất đai.
Mặc dù không có giới hạn sở hữu chính thức, hơn 90% nhà đầu tư năng lượng mặt trời nước ngoài vẫn thành lập liên doanh với các công ty Việt Nam để quản lý việc tiếp cận đất đai, phê duyệt của tỉnh, kết nối lưới điện và tham gia cộng đồng.
– Khả năng cung cấp điện của lưới điện ảnh hưởng đến sự ổn định doanh thu và tính toán lợi nhuận
. Việc cắt giảm sản lượng điện tại Ninh Thuận và Bình Thuận đã làm giảm sản lượng của một số dự án, đôi khi lên tới 10-30% trong giờ cao điểm. Các nhà đầu tư cần đánh giá khả năng cung cấp điện của lưới điện, khả năng tiếp cận trạm biến áp và tích hợp hệ thống lưu trữ để bảo vệ hiệu quả tài chính.
– Chiến lược tài chính và tiền tệ là rất quan trọng.
Doanh thu mua điện được tính bằng VND, trong khi nguồn tài chính thường được tính bằng USD. Rủi ro tỷ giá hối đoái và việc phê duyệt biểu giá bị trì hoãn đã làm chậm quá trình huy động vốn cho dự án, như đã được thể hiện qua các khiếu nại của nhà đầu tư liên quan đến các tài sản năng lượng mặt trời và gió trị giá hơn 13 tỷ USD.
– Các tín hiệu chính sách dài hạn mạnh mẽ hỗ trợ khả năng huy động vốn.
Cam kết của Việt Nam về mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và các mục tiêu trong PDP8 về công suất điện mặt trời đạt 27-34 GW vào năm 2030 mang lại tầm nhìn dài hạn rõ ràng cho các nhà đầu tư phát triển danh mục đầu tư đa giai đoạn.
Thị trường năng lượng mặt trời của Việt Nam mang đến cơ hội hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài, được thúc đẩy bởi các yếu tố cơ bản vững chắc, các tín hiệu chính sách hỗ trợ và cơ sở nhu cầu ngày càng tăng. Tuy nhiên, khung pháp lý đang thay đổi, rủi ro thực thi liên quan đến lưới điện và cấp phép, cùng với sự nhạy cảm đối với các biến động chính sách, đồng nghĩa với việc việc cấu trúc cẩn thận, quan hệ đối tác địa phương mạnh mẽ và quản lý rủi ro chủ động là rất quan trọng. Bằng cách nhắm mục tiêu vào các phân khúc như điện mặt trời mái nhà/tự tiêu thụ và các dự án hợp tác phát triển (DPPA), và bằng cách điều chỉnh khả năng tài chính và vận hành phù hợp với điều kiện địa phương, các nhà đầu tư có thể tạo dựng vị thế thành công trong quá trình chuyển đổi năng lượng mặt trời tại Việt Nam.
* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, vui lòng ghi rõ nguồn và cung cấp liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.
|
Công ty B&Company
Là công ty Nhật Bản đầu tiên chuyên về nghiên cứu thị trường tại Việt Nam từ năm 2008. Chúng tôi cung cấp nhiều dịch vụ đa dạng bao gồm báo cáo ngành, phỏng vấn ngành, khảo sát người tiêu dùng, kết nối kinh doanh. Ngoài ra, gần đây chúng tôi đã xây dựng cơ sở dữ liệu hơn 900.000 công ty tại Việt Nam, có thể được sử dụng để tìm kiếm đối tác và phân tích thị trường. Vui lòng liên hệ với chúng tôi nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào. info@b-company.jp + (84) 28 3910 3913 |
*Ảnh bìa: Bản tin tóm tắt về Việt Nam
[1] Công ty B&Company , Triển vọng tích cực cho đầu tư vào năng lượng mặt trời tại Việt Nam ,
https://b-company.jp/solar-energy-en-2/ .
[2] Grand View Research , Việt Nam – Triển vọng thị trường hệ thống năng lượng mặt trời ,
https://www.grandviewresearch.com/horizon/outlook/solar-energy-systems-market/vietnam
[3] EVN (Điện lực Việt Nam) , Điện lực Việt Nam: Tự hào về truyền thống, tự tin bước vào kỷ nguyên tăng trưởng quốc gia , https://en.evn.com.vn/d/en-US/news/Vietnam-Electricity-Proud-of-tradition-confidently-entering-era-of-national-growth-60-163-500373
[4] Vietnam Energy Online , Tình hình vận hành điện lực Việt Nam trong 6 tháng đầu năm 2024 và các tháng tiếp theo , https://vietnamenergy.vn/electricity-of-vietnams-evn-operating-situation-in-the-first-6-months-of-2024-and-subsequent-months-32866.html
[5] IEEFA – Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính , Bùng nổ và Cân bằng: Quá trình chuyển đổi năng lượng sạch của Việt Nam , https://ieefa.org/resources/boom-balance-vietnams-clean-energy-transition
[6] WRI – Viện Tài nguyên Thế giới , Giải thích về Thỏa thuận Mua bán Điện Trực tiếp của Việt Nam ,
https://www.wri.org/insights/vietnam-direct-power-purchase-agreement
[7] EVN , Quá tải lưới điện ở Ninh Thuận & Bình Thuận: Thiệt hại không chỉ đối với các nhà đầu tư năng lượng mặt trời ,
https://www.evn.com.vn/d6/news/Qua-tai-dien-mat-troi-khu-vuc-Ninh-Thuan-Binh-Thuan-Thiet-hai-khong-chi-cua-rieng-nha-dau-tu-dien-mat-troi-66-142-23998.aspx
[8] Energy Monitor , Các nhà đầu tư nước ngoài vào năng lượng tái tạo tại Việt Nam cần các ưu đãi ,
https://www.energymonitor.ai/finance/vietnam-foreign-investors-in-dire-need-of-incentives-for-renewable-energy
[9] Mordor Intelligence , Thị trường năng lượng mặt trời Việt Nam – Các công ty và hồ sơ , https://www.mordorintelligence.com/industry-reports/vietnam-solar-energy-market/companies
Tin liên quan
Tại sao nên lắp đặt hệ thống Điện Năng Lượng Mặt Trời
Năng lượng mặt trời là gì?
Chia sẻ bài viết:
Trụ sở: Số 12, Đường Hoàng Quốc Việt, Tp. Bắc Giang
Chi nhánh: Phố Sàn, Thị trấn Phương Sơn, Lục Nam, Bắc Giang
Tư vấn lắp đặt điện năng lượng mặt trời, điện thông minh.
3138 668 999
TECHCOMBANK - CHI NHÁNH BẮC GIANG
DO VAN MANH
